Mardin ihracatı rota değiştiriyor

Irak pazarındaki daralma, 2025 yılında Mardin ihracatçılarının küresel rekabet yolunda yeni arayışlara yönelmesini hızlandırdı.

Bu süreçte özellikle Nusaybin Sınır Kapısı’nın açılmasına yönelik lobi faaliyetleri ön plana çıktı. Kapının faaliyete geçmesiyle birlikte kısa vadede Mardin ihracatının 5 kat artması, kentin sürdürülebilir büyüme hedeflerine güçlü bir ivme kazandırması bekleniyo

2025’te ihracatta yüzde 10’luk düşüş

Mardinli ihracatçılar 2025 yılında 908,4 milyon dolarlık dış satım gerçekleştirdi. Ancak bu rakam, 2024 yılına kıyasla yüzde 10’luk bir gerilemeye işaret ediyor. Toplam kayıp miktarı 101 milyon dolar olarak kayıtlara geçti.

Irak pazarına ve hububat, bakliyat, yağlı tohumlar sektörüne yüksek oranda bağımlı olan ihracat yapısı, yaşanan düşüşte belirleyici oldu. Bu tablo, kentte alternatif pazar arayışlarını ve sektörel çeşitlilik çalışmalarını daha da hızlandırdı.

“Tek pazara bağımlılıktan kurtulmalıyız”

Mardin Ticaret ve Sanayi Odası (MTSO) Yönetim Kurulu Başkanı Hatip Çelik, Irak’ta yaşanan idari, siyasi ve askeri sorunların yanı sıra bu ülkede artan yerli üretim ve sanayi yatırımlarının özellikle gıda sektöründeki ihracatı olumsuz etkilediğini söyledi.

Irak’taki pazar payının her geçen yıl daraldığına dikkat çeken Çelik, şu değerlendirmelerde bulundu: “Kentimizin dış ticaret yapısını çeşitlendirmek amacıyla ihracatçılarımızı Avrupa, Afrika, ABD ve Türk Cumhuriyetleri pazarlarına yönlendirmeye yönelik projeler yürütüyoruz. İhracatçılarımız geçtiğimiz yıl 20 ülkeye ilk kez giriş yaptı. Özellikle Afrika pazarında hızlı bir yükseliş söz konusu.”

Çelik, temel hedeflerinin Mardin ihracatını tek pazara bağımlı yapıdan çıkararak, daha dengeli, sürdürülebilir ve küresel ölçekte rekabetçi bir yapıya kavuşturmak olduğunu vurguladı.

UR-GE projeleriyle sektörel dönüşüm

Bu hedef doğrultusunda önemli adımlar attıklarını ifade eden Başkan Çelik, gıda sektörüne yönelik bir UR-GE projesinin hayata geçirildiğini, inşaat sektörüne yönelik ikinci UR-GE projesi için de hazırlıkların sürdüğünü belirtti.

Projelerle firmaların ihracat kabiliyetlerinin artırılması, kurumsal yapıların güçlendirilmesi ve yeni pazarlara erişimin kolaylaştırılması amaçlanıyor.

Sürdürülebilirlik ihracatın anahtarı olacak

Mardin’in ihracattaki rekabet gücünü artırmak için sürdürülebilir üretim yatırımlarının büyük önem taşıdığını vurgulayan Hatip Çelik, özellikle yenilenebilir enerjiye dikkat çekti.

“Kentimizin uzun güneşlenme süresi, yenilenebilir enerji yatırımları açısından büyük bir avantaj. Bu alandaki farkındalığı artırmamız gerekiyor. Yenilenebilir enerji sadece maliyetleri düşürmez, aynı zamanda firmalarımızın çevre dostu üretim imajını güçlendirerek markalaşmalarına katkı sağlar.”

Çelik ayrıca robot teknolojileri, otomasyon sistemleri ve dijitalleşmenin, verimlilik ve kaliteyi artırarak Mardinli firmalara küresel pazarlarda önemli bir avantaj sağlayacağını ifade etti.

Katma değerli üretim vurgusu

Ham maddeye dayalı üretimden uzaklaşılması gerektiğini vurgulayan Çelik, katma değerli ürün üretimi, markalaşma ve yüksek gelirli pazarlara erişimin ihracatın geleceği açısından kritik olduğuna dikkat çekti.

Alternatif pazar arayışlarının hızlandırılması gerektiğini belirten Çelik, Afrika, Avrupa ve Amerika pazarlarında kalıcı bir ihracat altyapısı oluşturulmasının öncelikli hedefler arasında yer aldığını söyledi.

2025’in yıldızları: Otomotiv ve kimya

Sektörel performansı da değerlendiren Hatip Çelik, Mardin’in lokomotif sektörü olan hububat, bakliyat, yağlı tohumlar ve mamulleri ihracatında düşüşün sürdüğünü belirtti.

Bu sektörün ihracatı 2025 yılında, bir önceki yıla göre yüzde 21,4 azalarak 372,6 milyon dolara geriledi.

Irak’ta artan yerli üretim, ek gümrük vergileri ve yeni antidamping uygulamaları, bu düşüşün başlıca nedenleri arasında yer aldı.

9 sektörde ihracat rekoru

Buna karşın 2025 yılında kimyevi maddeler, çimento, elektrik-elektronik, demir ve demir dışı metaller, makine, iklimlendirme, otomotiv, tütün ve süs bitkileri olmak üzere 9 sektörde ihracat rekorları kırıldı.

Özellikle otomotiv endüstrisi, yüzde 113,6’lık artış ile dikkat çekti. Bu sektörlerin performansı sayesinde Mardin ihracatı, daha büyük bir düşüşten korunmuş oldu.

Nusaybin Sınır Kapısı beklentisi

2025 yılında Mardinli ihracatçıların 113 ülkeye ürün gönderdiğini, 20 pazara ise ilk kez giriş yaptığını ifade eden Çelik, Irak’ın hâlâ ana pazar konumunu koruduğunu belirtti.

Toplam ihracatın yüzde 69,76’sına karşılık gelen 633,7 milyon dolarlık bölümünün Irak’a yapıldığını hatırlatan Çelik, Irak’a ihracatın 2024’te yüzde 21,2 gerilediğini söyledi.

Suriye ve Romanya pazarı yükselişte

Uzun süren iç savaşın ardından normalleşme sürecine giren Suriye pazarında, Nusaybin Sınır Kapısı’nın kapalı olmasına rağmen yüzde 171,1’lik artışla 77,5 milyon dolarlık ihracat gerçekleştirildiğini belirten Çelik, 2026’da bu rakamın daha da artacağını öngördüklerini söyledi.

“Nusaybin Sınır Kapısı’nın açılmasıyla birlikte bu pazardaki ihracat hacmimiz kısa vadede 5 kat artacaktır. Bu yöndeki girişimlerimizi kararlılıkla sürdürüyoruz.”

Avrupa ve ABD’de istikrarlı büyüme

2025 yılında Mardin’in en büyük üçüncü pazarı haline gelen Romanya, yüzde 57,7’lik artışla 26,7 milyon dolarlık ihracat hacmine ulaştı.

İran’a ihracat yüzde 153,1 artışla 24,8 milyon dolara yükselirken, ABD pazarında ise Mardinli ihracatçılar 20,9 milyon dolarlık performansla istikrarını korudu.