Mardin, binlerce yıldır farklı inançların, dillerin ve kültürlerin iç içe yaşadığı kadim bir şehir. Ulu Cami. Taşlarıyla sadece geçmişi değil, bugünü ve yarını da konuşan bu cami; barışın, birliğin ve birlikte yaşamanın sembolü.
Tam da bu nedenle, biz de “Terörsüz Türkiye” hayalinin peşine düşerek Ulu Cami İmamı Süleyman Demir ile görüştük. Sorularımız, sadece bir din adamına değil; bu topraklarda barış içinde yaşama iradesini temsil eden bir gönül adamına yöneltildi.
Ulu Cami, sadece bir ibadet mekânı değil, aynı zamanda Mardin’in tarihsel barış hafızasının bir parçası. Sizce bu cami, terörsüz bir Türkiye hayali açısından neyi temsil ediyor?
Ulu Cami, İslam medeniyetinin kadim yapılarından biridir. İslam; barış, esenlik, güzellik, özgürlük ve kardeşlik demektir. Bu cami de tüm bu değerleri taşıyan, simgeleyen bir yapıdır.
Artuklular döneminden kalma bu cami, Anadolu’nun en eski camilerinden biridir ve bir medeniyet inşasının temel taşlarından biridir. Mimarisinden ruhuna kadar kardeşliği, birliği, beraberliği ve ortak yaşamı temsil eder.
Bugün Mardin’in en çok ziyaret edilen yapılarından biri olması da, halkın bu değerlere olan bağlılığının bir göstergesidir.
Bana göre Ulu Cami, sadece geçmişin değil, geleceğin de bir sembolüdür. Terörsüz bir Türkiye hayalinde, farklılıkları zenginlik kabul eden bir anlayışın, bir arada yaşama kültürünün ve karşılıklı saygının taşıyıcısıdır. Bu cami, bin yıldır bu topraklarda barış içinde bir arada yaşamanın mümkün olduğunu gösteren canlı bir tanıktır.
Yüzyıllardır ezan ve çan bu topraklarda birlikte yükselmiş. Sizce bu birlikte yaşama kültürü neden bu kadar güçlü?
Bu topraklarda yüzyıllardır ezan ve çan birlikte yükseliyor çünkü burada yaşayan insanlar farklılıkları zenginlik olarak görmüş, karşılıklı saygı ve hoşgörü temelinde bir arada yaşamayı seçmiştir.
Mardin, tarih boyunca birçok dinin, kültürün ve medeniyetin buluşma noktası olmuştur. Bu çeşitlilik, halk arasında güçlü bir dayanışma ve ortak yaşam kültürünün gelişmesini sağlamıştır. İnsanlar, farklı inançlara sahip olsalar da birbirlerinin haklarına saygı göstererek barış içinde yaşamayı başarmışlardır.Ayrıca, bu kültürün temelinde İslam’ın hoşgörü ve adalet anlayışı vardır. İslam, kendi inancına sahip olmayanları zorlamak yerine, birlikte yaşamayı ve insanları anlamayı esas alır. Bu sayede, hem dini hem kültürel farklılıklar korunmuş hem de toplumda güçlü bağlar oluşmuştur.İşte bu derin tarihsel ve kültürel birikim, Mardin’de birlikte yaşama kültürünü bu kadar güçlü kılmıştır.
Terör, sadece cana değil; inanca, kardeşliğe ve birlikte yaşama kültürüne de zarar veriyor. Sizce dine sığınılarak yapılan bu eylemler nasıl yorumlanmalı?
Hiçbir din, hiçbir insani ideoloji terörü desteklemez. Dine sığınılarak yapılan terör eylemleri, esasen dinin tamamen dışındadır ve onları din adına yapılmış kabul etmek mümkün değildir. Özellikle İslam dini, terörü veya teröre zemin hazırlayacak hiçbir fiili meşru görmez.
İslam hukukunda bu çok nettir. Yol kesen eşkıyalara verilen ağır cezalar, toplumsal düzeni bozacak eylemlere karşı alınan sert önlemler bunun en açık göstergesidir. İslam, insanların can güvenliğini, huzurunu ve toplumun birliğini esas alır.
Bunun en güzel örneklerinden biri, Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) Mekke dönemindeki tutumudur. Ashab, baskı ve zulme karşı savaşmak istediklerinde, Resûlullah buna izin vermemiştir. Âlimler, bunun nedenini, şehir içindeki bir çatışmanın art niyetli kişilerce teröre dönüşme ihtimaline bağlar. Bu da gösteriyor ki, İslam hiçbir şekilde terörize edici bir yaklaşımı kabul etmez.
Bugün “İslami terör”, “dini terörist” gibi kavramlar kullanılmakta ama bu ifadeler hem yanlış hem de tehlikelidir. Terörün dini olmaz. Gazze’de Yahudilik adına yapıldığı iddia edilen eylemler de dinin özünden değil, sonradan gelen tahriflerden beslenmektedir. Hiçbir kutsal kitap – ne Kur’an, ne İncil, ne Tevrat – terörü meşrulaştırmaz.
Dolayısıyla dine sığınılarak yapılan her türlü terör eylemi, hem insani hem de dini olarak reddedilmelidir. Terör, hangi gerekçeyle olursa olsun terördür; dine dayandırılması onu meşru kılmaz, sadece dini kirletmeye hizmet eder.
Ayrıca şunu da unutmamak gerekir: Bu eylemleri yapanlar, ister dine ister herhangi bir ideolojiye sığınsınlar, çoğu zaman kendilerini meşru bir zemine oturtmak amacıyla bu yolu seçmektedirler. Ancak hiçbir ideoloji veya inanç, masum insanlara yönelik şiddeti meşrulaştıramaz.
Mardin’de Müslüman, Hristiyan, Süryani, Kürt, Arap, Türk herkesin birlikte yaşamasının sırrı nedir sizce?
Hazreti Âdem’den günümüze kadar gelen tüm ilahi dinler ve öğretiler, insanlığı birlikte yaşama kültürüne yönlendirmiştir. Hepsinin temelinde medeniyet inşa etmek, insanları mutlu ve huzurlu bir şekilde bir arada yaşatmak vardır. Bu öğretileri benimseyen toplumlar, zamanla başkalarına nasıl tahammül edebileceklerini, nasıl birlikte yaşayabileceklerini öğrenmişlerdir. İşte bu, medeniyetin bir sonucudur.
Mardin’de Süryani’si, Arap’ı, Kürt’ü ve Türk’ü ile birlikte yaşama kültürü de bu anlayışın mirasıdır. Geçmişte bu şehirde Yahudilerin ve Ermenilerin de barış içinde yaşadığı bilinir. Bu çokkültürlü yapının temelinde ise özellikle İslam dininin barış, selamet ve kardeşlik ilkeleri vardır. Çünkü bu topraklarda yüzyıllardır hâkim olan güç Müslümanlardır; fakat bu güç, ayrımcılık yapmamış, farklı din ve kültürleri kendiyle birlikte yaşatmayı başarmıştır. Bu da gerçek bir birlikte yaşama anlayışıdır.
Ayrıca İslam, üstünlüğün ırkta, kavimde, soydan gelmede değil; takvada, ahlakta olduğunu öğreten bir dindir. Ayetlerle ve hadislerle bu anlayışı yerleştirmiştir. Bu yüzden Mardin’de insanlar, “Ben Süryani’yim”, “Ben Arap’ım”, “Ben Kürt’üm”, “Ben Türk’üm” diyerek birbirinden üstünlük iddia etmemiş; eşit ve kardeşçe bir hayat sürmeyi öğrenmiştir.
Bugün dünyanın çok az yerinde böylesine köklü ve içten bir birlikte yaşama kültürü vardır. Mardin, bu anlamda sadece Türkiye için değil, dünya için de örnek bir şehirdir.
Bir din adamı olarak, terörün son bulması için nasıl bir toplumsal bilinç oluşturulmalı? Hangi mesajlar daha fazla duyulmalı?
Terörün son bulması için öncelikle İslam’ın temel mesajını doğru anlamak ve bu bilinci toplumda yaymak gerekiyor. İslam, kardeşliği, hoşgörüyü ve adaleti öğütler; haksız güç kullanımını reddeder. Bu anlayış toplumda yerleşirse, terör gibi sorunlar büyük ölçüde azalır. Aynı zamanda, sevgi, diyalog ve empati gibi değerlerin daha çok konuşulup yayılması, insanların birbirini anlaması ve bir arada yaşama kültürünün güçlenmesi açısından hayati önem taşır.
Sizce genç nesillere bu barış kültürü nasıl aktarılmalı? Caminin ve imamın rolü burada ne olmalı?
Gençlere barışı anlatmanın en etkili yolu, onu yaşamaktır. Sözle değil, örnek olarak. İmamlar başta olmak üzere dindar insanlar, hayatlarının her alanında örnek olmalı. Çünkü genç, gördüğüne inanır.
Çocuklar küçük yaşlardan itibaren paylaşmayı, kardeşliği ve başkası için bir şey yapabilmeyi öğrenmelidir. Bu bilinç yerleşirse, barış kültürü kendiliğinden yeşerir. Cami de imam da bu kültürün taşıyıcısı olmalıdır.
Son olarak, tüm Türkiye’ye ve özellikle de çatışmadan, nefretten yorulmuş insanlara Ulu Cami’den nasıl bir mesaj vermek istersiniz?
Çatışmadan, nefretten, rekabetten yorulmuş, yorgun düşmüş insanlığa en temel çare İslam’dır. Ve bunu yüzyıllardır Ulu Cami, duruşuyla ve var oluşuyla insanlara zaten göstermektedir. Buradan yapılabilecek en güzel çağrı; “Müslümanım” diyen herkesin, İslamca yaşama, İslamca düşünme ve İslamca hareket etme zorunluluğudur.
Ulu Cami, tüm vakur duruşuyla bu çağrıyı haykırmaktadır. Bu sebeple biz Müslümanlar olarak kendimize gelmeli, kendimizi toparlamalıyız. Zaten Kur’an-ı Kerim’de belirtildiği gibi, Peygamber Efendimiz’in hadislerinden ve Ashâb-ı Kirâm’ın hayatından da anladığımız üzere, insanlığın tek kurtuluş umudu İslam’dır; başka hiçbir sistem değil.
Bu nedenle Ulu Cami, çok güçlü ve kararlı bir şekilde; Muhammed Kutub’un ifadesiyle,
“Ey Müslümanlar! Gelin Müslüman olalım!” demektedir.
“Ey Müslümanlar! Gelin Müslüman olalım…”
Bu cümle, Ulu Cami’nin sessizliğinde yankılanan ama tüm Türkiye’ye seslenen güçlü bir çağrı. Süleyman Demir’in ifadeleriyle, barışa aç insanlığın kurtuluşu İslam’ın özüne, yani adalete, hoşgörüye ve kardeşliğe dönmektir. Ulu Cami, sadece geçmişin değil; geleceğin de mimarı olmaya devam ediyor.
Çünkü terörle değil, merhametle; nefretle değil, muhabbetle; çatışmayla değil, birlikte yaşama iradesiyle ayakta kalabilir bu topraklar.