Merkezi KAYSERİ ilimizde bulunan “İktibas Çizgisi” isimli fikir dergisinin Aralık 2023 tarih ve 466/74 sayısında yayımlanan Emir Maruf Şatır imzalı ve “Çağrı Filmi Nasıl Çekildi” başlıklı yazı benim çok dikkatimi çekti. Bu uzun ve çekici yazı üzerine bir değerlendirme yaparak siz değerli İletişim Gazetesinin okuyucularıyla paylaşmak istedim. Aslında uzun bir süredir filmin nasıl çekildiğini merak ediyordum. (Bu güzel alıntısından dolayı da iktibas çizgisi dergisi yönetimine teşekkürü borç bilirim)
Yıllardır dijital abonesi olduğum ve çok önemsediğim iktibas çizgisi dergisinde yayımlanan yazıda anlatılanlar filmin yönetmeni Mustafa Akkad ile yapılan röportajlardan alıntıdır.
Mustafa Akkad’ın filmin çekimi ile alakalı anlattıkları gerçekten çok ilginç. Filmin çekimi 1976 yılında başladı ve uzun bir çalışma maratonundan sonra film dünyanın birçok ülkesinde izleyicileri ile buluştu.
Yönetmen Mustafa Akkad’ın da ifadesi ile filmin amacı, İslam dinini en iyi şekilde anlatmak, özellikle de Batı toplumunun İslam hakkındaki yanlış algılarını değiştirmektir.
Çağrı filmi bilindiği gibi Peygamber Efendimizin hayatını konu alıyordu. Konu oldukça önemli ve hassastı. Bu iş aynı zamanda çok maliyetli idi. Sponsor bulmak gerçekten zordu. Nihayet Kuveyt, Libya ve Fas Devletleri finansman konusunda ikna edildi.
Filmin senaryosu Mısır Ezher Üniversitesi ile birlikte bir yıl içerisinde tamamlandı. Çekimi yapılacak film tüm Müslümanlara ve diğer dünya ülkelerine hitap ettiği için senaryo hakkında her kesimden görüş alındı.
İlk değerlendirme sonucunda merkezi Mekke’de bulunan RABITA Cemaati örgütü tarafından şiddetle reddedildi. Gerekçe : cennetle müjdelenen on sahabinin görüntülerinin çekilmesi. Rabıta üyelerine göre bu sahabilerin yüzünün gösterilmesi haramdı. Ayrıca filmde kullanılan müzik için de itirazları vardı: “Müziğin girdiği evden melekler kaçar.” Bu gerekçelerle filmin senaryosu için onay çıkmadığı gibi, tüm ülkelerde yasaklanması kararı çıktı. Üç ana sponsordan Küveyt bu gelişmeler üzerine hemen desteğini çekti.
Bu gürültü ve itirazların gölgesinde diğer sponsor Fas kralı 2.Hasan ile görüşüldü, ikna edildi ve filmin çekimi için tüm hazırlıklar süratle tamamlandı; dekorlar dizayn edildi, temsili Kabe inşa edildi ve Mekke şehrinin sembolik yapımı tamamlandı.
Aniden gelen bir haberle bütün çalışmalar altüst oldu: Fas kralı 2.Hasan, Suud Kralı Faysal’ın baskısı üzerine desteğini geri çekiyordu. Ve 15 gün içinde tüm ekibin Fas’tan ayrılmasını istiyordu.
Yönetmen Mustafa Akkad ve ekibi bu gelişmelerden dolayı şaşkınlık içinde idi, ne yapacağını bilemiyordu. Bu ani ve anlamsız karar her şeyi altüst etmişti. Bütün emekler boşa gittiği gibi, dekorlar, ekipmanlar, setler de elde kalmıştı.
Ekip yönetmeni çaresizlik içinde filmin çekimini tamamlamak üzere üçüncü sponsor olan Libya Lideri Albay Kaddafi ile görüşmek üzere hızlı bir şekilde randavu aldı. Trablus’ta gerçekleşen görüşme umut verici idi. Kaddafi filmin tamamlanması için hiçbir fedakârlıktan kaçınmadı. Fas’ta kalan setler, ekipmanlar ve tüm malzemelerin Libya’ya taşıması için gereken tüm masrafların karşılanması için ilgili birimlere talimat verildi. İkinci sorun ise filmde oynayan topluluklardı. Fas’ta bu insanları bulmak kolay ve ucuzdu. Albay Kaddafi bu sorunun çözümü için komutanına talimat verdi: “Filmde yer almak üzere Halk Direniş Örgütü’nü gönderin”
Filmin çekimi için gereken her şey yapıldı. Hız kesmeden, vakit kaybetmeden Fas’ta bulunan tonlarca ağırlıktaki kıyafetler, ekipmanlar, arabalar, atlar…her şey gemilere yüklenerek Trablusa’a getirildi ve çalışmalara kalınan yerden devam edildi.
Yönetmenin anlattığı bir anısını kendi anlatımı ile sizlerle paylaşarak devam edeyim: “Filmde rol icabı Vahşi’yi canlandıran aktör ile yıllar sonra bir araya geldik, bana kızgın olduğunu söyledi. Sebebini sorduğumda insanların, filmde Hz. Hamza’yı öldürdüğü için insanların sokakta kendisine saldırdıklarını, hakaret ettiklerini, bu yüzden de şirketlerin onu çalıştırmadığını ve işsiz kaldığını öğrendim. Hemen araya girerek bu insana iş verilmesini sağladım”
Nihayet bütün problemler aşıldı, yıllar sonra filmin çekimi bitti. Ancak vizyona gireceği duyulunca, İslam’a zarar verir endişesiyle bütün İslam Dünyasında yasaklandı.
İslam Dünyasında beklenmeyen tepkilerin bir nedeni de Hz. Muhammed rolünü oynayan Antony Quin idi. Haber çabuk yayıldı ve bu yüzden filmin yönetmeni Mustafa Akkad’a tepkiler çığ gibi büyüdü. Sokakta suikast korkusuyla kendisine korumalar eşlik ediyordu.
Yönetmen Akkad engelleri aşmak için olağanüstü gayret gösteriyordu. Bir hamle daha yaptı: protesto edenler ve filme karşı çıkanlar bir sinema salonunda bir araya getirilerek film izlettirildi. Film bittikten sonra izleyicilerden üç kişi yönetmenin yanına gelerek ağlıyorlardı. Sebebi, “filmin tanıtımı için hazırlanan broşürlerin barların, içki satan dükkânların üstüne asıldığını, Peygamber Efendimizin isminin uygun olmayan bu mekanlarda görülmesinin tahammül edilemez olduğunu ve “Muhammed Resulullah” isminin değişmesi gerektiği” ifade edildi. Bunun üzerine filmin ismi Türkçeye “ÇAĞRI” olarak çevrildi.
Çağrı filmi artık gösterime girmiş, önündeki engeller bir bir kaldırılıyordu. Filmin etrafında dolaşan kara bulutlar yavaş yavaş dağılıyordu. İslam ülkeleri artık boykot kararlarını gözden geçiriyor yada kaldırıyor, filmin vizyonu için izin veriliyordu. Geriye sadece iki ülke kalmıştı: Mısır ve İran.
Dönemin İran şahı filmin ülkeye sokulmasını istemiyordu, gerekçesi ise: filmdeki ezan Sünnilere aitti. Şiilerin ezanında okunan “Aliyyun Veliyyullah” eklemesi yoktu. Bu yüzden karşı çıkılıyordu. Bu yasak rahmetli İmam Humeyni’nin gelişi ile son buldu ve film İran sinemalarında da halk ile buluşuyordu. Film bir yıl boyunca vizyonda kaldı.
İran’dan sonra son direnen Mısır kalmıştı. Mısır’daki yasağın gerekçesi çok farklı ve ilginç idi. Üstelik filmin senaryosu Mısır’da hazırlanmış ve oyuncuların çoğu da Mısır vatandaşı olmasına rağmen. Yasağın sebeplerini araştırmak üzere Mısır’a giden yönetmen Mustafa Akkad, filmi sansür heyetine izletti. Yasak kararının tekrar gözden geçirilmesini talep ettiyse de sonuç değişmedi. Çünkü yasağın sebebi dini değil, siyasi idi. Anlaşıldı ki, Mısır rejimi İslami muhalefeti uyandırmak istemiyordu. Rejimin aleyhine hesapta olmayan gelişmeler olabilirdi. Dönemin Ezher yönetimi de siyasilerin gölgesi altında idi. Siyasetin istemediği bir kararı alabilecek durumda değildi. Bu yüzden filmin Mısır’da vizyona girmesi sakıncalı görülüyordu.
Hasıl-ı Kelam: Yönetmenin yayımlanan farklı röportajlarından da anlaşılacağı gibi filmin senaryo, çekim ve vizyona girmesine karşı çıkanların hiçbirisinin makul bir gerekçesi bulunmuyordu. Karşı çıkanların tamamı ya dini bilgilerinin eksikliğinden ya mezhebi taassubundan yada siyasi endişelerle itiraz etmişlerdir.
Yaklaşık yarım asırdır Çağrı filmi ben dahil defalarca izlenmiş, birçok yabancı dile çevrilmiştir. Yukarıda da özetle aktardığım üzere filmim çekimi bayağı zahmetli olmuştur. Yönetmen Mustafa Akkad’ın yaşayıp yaşamadığını bilmiyorum, ama vefat etmiş ise de kendisine rabbimden rahmet diliyorum. Rabbim kendisinden razı olsun. Çekimde emeği geçen herkesi kutluyorum. Gerçekten tüm İslam âleminin gurur duyacağı bir eser bıraktılar. Özellikle de yönetmen Mustafa Akkad’a ve ekibine minnet borcumuz vardır.
Ayrıca bu alıntıyı bölüm bölüm yayımlayacak olan İletişin Gazetesi yönetimine de teşekkür etmeyi borç bilirim.
Hoşça kalın , esen kalın.