Yüce Allah yeryüzünde değişik türden yaratıklar yaratmış ve her birisine farklı görev ve roller vermiştir.
Etrafımızı gözlemlediğimizde bu farklılıkları fark etmemek mümkün değildir. Yaratılmışların hepsi de kendi standartları içerisinde ‘iş’ görmekte ve bu kâinatın imarı konusunda bir vazife yerine getirmektedir. Bu noktada en önemli husus ‘bakabilmek’, ‘görebilmek’ ve ‘anlayabilmektir.
‘İyi’ baktığımızda, kaba bir tasnifle yaratıkların önce canlı ve cansız olmak üzere ikiye ayrıldığını; ardından her birisinin değişik sınıflar oluşturduğunu fark ederiz. Örneğin, canlıların bir kısmının –sadece- canlı; bir kısmının canlı ve ruh sahibi; diğer bir kısmının ise hem canlı-ruh sahibi ve şuurlu oldukları hepimizin malumudur.
Yaratıkların hiç biri ‘gereksiz’ ve ‘abes’ yaratılmamıştır. Zaten Yüce Yaratıcı için ‘abes’ bir iş düşünmek mümkün değildir. Hikmet sahibi olan Yüce Allah, her şeyi ölçülü, hikmetli ve yerli yerinde yaratmış ve kâinata yerleştirmiştir. Yaratılan her bir şey ciddi gayeler için yaratılmıştır.
Yeryüzünde bulunan varlıkların en mükemmeli insanoğludur. Kendisine verilen maddi ve manevi duygular onu özel bir konuma getirmiştir. Hikmet ve sanatla mücehhez kılınmasıyla diğer mahlûklara benzememektedir. İnsanoğlu, öyle bir konumda yaratılmış ki, sanki kendi dışındaki diğer bütün varlıklar, ona hizmet etmek ve onu mutlu etmek için yarışmaktadırlar.
Öyle ya, ağaçlar ona meyve yetiştirmeye ve onu gölgelendirip rahat nefes almasını sağlamaya çalışırken; dağlar, ormanlar, bitkiler, hayvanlar, sular, denizler, kaynaklar ve aklınıza ne gelirse her şey onu merkeze alıp ona hizmet sunmakta ve hayatiyetini sağlamaya çalışmaktadır.
İnsanın mahiyeti ulvidir ve kıymetli bir konumda yaratılmıştır. Duygularına ve kuvvelerine sınır konulmamıştır. Göklerde ve yerde ne varsa hepsi insanın emrine verilmiştir (Lokman, 31/209) ihsan edilen bu nimetleri saymak insan gücünün dâhilinde değildir. Kuşkusuz, bu denli ‘ayrıcalıklı’ yaratılmış olan insanoğlunun başıboş ve sorumsuz olması düşünülemez. (Kıyâmet, 75/36) İnsan bu dünyaya keyif sürmek ve rahat yaşamak için gönderilmemiştir. İnsana kendisine verilen bu üstün değerleri heba edecek hiçbir tutum ve davranışa girmemelidir. Ahiret yurdunu kazanmak için verilen ömür dakikaları sayılıdır. Bu dünyadan götüreceğimiz en değerli şey iyi amellerimizdir. Her nimetin bir külfeti olduğu gibi; bu ayrıcalığın verdiği birtakım yükümlülüklerin olması pek tabiidir. Her şeyden önce Yüce Yaratıcıyı tanımak O’na kul olduğumuzu hatırlamak ve bu gezegende birtakım görev ve sorumluluklarımızın olduğunu bilmek gerekir.
Farklı dil, bölge, renk ve coğrafyalarda yaratılan insanoğlu; değişik özelliklerle donatılmış ve farklılıklarla bezenmiştir. Bundan ötürü insanların yaşam tarzına ve fikirlerine saygı gösterilmeli, ayrılıklar ayrışma sebebi olmamalıdır.
Ancak, bu farklılıklar hiçbir zaman bir insana diğer bir insana karşı ‘ayrıcalıklı’ ve ‘imtiyazlı’ konuma yükseltmez. Hiçbir ırkın diğer bir ırka; hiçbir coğrafyanın diğer bir coğrafyaya, hiçbir kavmin diğer bir kavme; hiçbir aşiretin diğer bir aşirete; hiçbir milletin diğer bir millete; hiçbir topluluğun diğer bir topluluğa; hiçbir ailenin diğer bir aileye üstünlüğü söz konusu değildir. Hz. Peygamber (sav), “Amelin kendisini geride bıraktığı kişiyi, nesebi öne geçirmez” buyurmuştur. (Müslim, 1955, Zikir”, 38.) Veda hutbesinde ise “Ey İnsanlar Dikkat edin! Rabbiniz birdir, babanız (Âdem) birdir. Dikkat edin Arabın Arap olmayana, Arap olmayanın Araba, kırmızı tenlinin siyah tenliye, siyah tenlinin kırmızı tenliye hiçbir üstünlüğü yoktur. Bunlar birbirilerine karşı ancak takva ile üstün olabilirler.”(Ahmed b. Hanbel, 2008, 5: 41) Nesep, ırk, soy gibi mefhumlar birer gerçektir varlığı kabul edilir fakat icap ettiği kadar değer verilir. Bu ve buna mümasil konuları İslam çerçevesinde değerlendirmek lazım.
Yüce Allah buyuruyor ki: “Ey insanlar! Biz sizi bir erkekle bir dişiden yarattık; sonra da, birbirinizi tanıyıp kaynaşasınız ve aranızdaki münasebetleri bilesiniz diye sizi milletlere ve kabilelere ayırdık. Allah katında en şerefliniz, O’ndan en çok korkanınızdır.” (Hucurat, 49/13)
Yüce Allah, insanların değişik ırk ve milletlere ayrılış hikmetini izah etmekte ve bunun hiçbir zaman bir “ayrıcalık” konusu olmadığını; tam aksine bir kaynaşma ve tanışma vesilesi olduğunu vurgulamaktadır. Zaten ayetin sonunda üstünlük ölçüsünün sorumlulukların yerine getirilmesiyle doğru orantılı olduğuna dikkat çekilmekte ve hiç kimsenin ırk ve cinsiyetiyle övünemeyeceği gerçeğine vurgu yapılmaktadır. Aslına bakılacak olurda insanoğlu ruhlar âleminde iken herhangi bir ırka mensup değildi. Dünyaya geldikten sonra ruha cesed libası giydirilmiştir.
Cahiliyye döneminde ırkçılık ileri boyutlara taşınmış, soy-sop kabile bağı(Koçyiğit, 2015, 13) her şeyden üstün tutulmuştu. Kabilevî çoğunluk övünç kaynağı haline getirilerek, sayı üstünlüğünü göstermek için kabirdekiler bile sayılır hale gelmişti. (Tekâsür, 102/1-2) Kur’an-ı Kerîm asabiyet ile mücadele etmiş, herkese değer veren kalıcı ilkeler getirmiştir. İnsanları birleştiren temel faktör kan bağı değil inançtır. İnanç birliği müminleri yekvücut haline getiren ortak özelliktir. Hz. Âdem ile Hz. Havva’nın çocukları olmakta eşitlenen insanların, soy ve soplarını, etnik kökenlerini esas alarak birbirlerine karşı üstünlük iddiasında bulunmalarına İslam asla cevaz vermemiştir.
İnsanoğlunun etnik kökeni esas alarak birbirilerine karşı üstünlük taslamaları asla uygun bir hareket değildir. Bunu Hz. Peygamber (sav) ve onun arkadaşları arasında geçen şu muhavereden net bir şekilde anlamaktayız. Sahabeden Bilâl Habeşî ile Ebû Zer el-Gıfarî ile aralarında bir tartışma olmuş, tartışma da Ebû Zer, Bilâl’e kara kadının oğlu diyerek küçümseyip ayıplamıştı, buna üzülen Bilâl, bu durumu Hz. Peygamber’e (sav) şikâyet etmişti. Bu hadise üzerine Hz. Peygamber (sav) Ebû Zer el-Gıfârî’yi çağırarak ona; “Ey Ebû Zer! Bilâli, siyahi olan annesinden dolayı mı ayıplıyor ve hakir görüyorsun? Demek sende hala cahiliyenin kalıntıları vardır. (Müslim, 1955, “Eym’an”, 38)) Bunun üzerine Ebû Zer, Hz. Peygamber’in bu uyarısından sonra yaptığı işin yanlış olduğuna anlayarak yüzünü yere koyarak ve Bilâl’in ayağı bu yüzü çiğnemedikçe kaldırmam”(Ebü’l-Abbas Şehabeddin Ahmed b Muhammed Kastallanî, 1: 115) demiştir.
Bu yüzden diyoruz ki, ırkla övünmek bir cehalet göstergesidir. Aşiret ve kabilenin üstünlüğünü ileri sürmek abesle iştigal etmektir ve ilahi ilkeye aykırıdır. Hangi milliyet ve cinsiyete ait olma hususu bizim tercihimizle olmadığına göre onunla ne övünülmesi ne de dövünülmesi gerekir. İkisi de yanlıştır.
İnsan Allah’ın has bir muhatabı olup bütün yaratıklar üzerinde bir üstünlüğü ve hâkimiyeti vardır. Yaratılan her şeyin özeti şeklindedir. Cenâb-ı Hakk’ın isimlerinin mazharı ve tecelligahıdır. İnsanın yapması gereken en mühim vazifesi iman ile olgunlaşıp Allah’ın razı olacağı bir kul olmak, takva dairesinde yaşayarak cahiliyye dönemi hal ve hareketlerden uzak durmaktır.