Kur’an’ın ilk emri “İkra”dır: Oku.
Ama neyi oku? Kâinatı oku. Olayları oku.
İnsanı oku. Tarihi oku hulâsa
Ben de uzun süre Kur’an’ı Arapçasından okudum. Fakat mealini baştan sona dikkatle okumamıştım. “Bir de mealini okuyayım” dedim. İşte o zaman farklı bir kapı açıldı.
Mealini okurken şunu fark ettim:
Her ayet bilgilendiriyor.
Her ayet bilinç yükseltiyor.
Her ayet farkındalık kazandırıyor.
Ve şunu anladım:
Kur’an sadece bir ilim kitabı değil.
İçinde tarih var.
İçinde ilim var.
İçinde bilimsel işaretler var.
İçinde zikir var.
Gerçekten muazzam.
Keşke insanlar Kur’an’ı sadece güzel bir şiir gibi okuyup geçmeseler…
Manasını da okuyarak, anlayarak okusalar.
Ah, keşke bilselerdi.
Kur’an’ı meal üzerinden okuduğumda beni en çok etkileyen bölümlerden biri A‘râf Suresi 72–74 ve 77. ayetler oldu.
Allah, Âd kavminden sonra gelen bir topluluktan söz ediyor ve şöyle buyuruyor:
“Düzlüklerinde saraylar yapıyor, dağları yontup evler ediniyorsunuz…”
Bu sıradan bir ifade değil.
Bu, güçlü bir medeniyet tasviri.
Bu, teknik bilgiye sahip bir toplum.
Bu, sadece çadır kuran bir kavim değil; taşı işleyen, kayayı şekillendiren, mimari üreten bir topluluk.
Burada dikkat çeken soru şu:
Kur’an başka hiçbir kavim için “dağları yontuyorsunuz” ifadesini kullanmazken, neden özellikle Semûd için bu vurgu yapılmıştır?
Bu bir tesadüf müdür?
Tarih kitaplarına baktığımızda o bölgede çeşitli kabilelerin yaşadığını okuruz. Fakat “ilk defa dağları oyan kavim şudur” şeklinde net bir tarihsel kayıt göremeyiz. Arkeoloji, kaya mimarisinin varlığını gösterir; fakat “ilk yapan kimdi?” sorusuna kesin bir isim vermez.
Kur’an ise bir kavmi açıkça işaret eder:
Semûd.
Peki şu soru meşru değil midir?
Semûd, dünya tarihinde dağları yontup ev ve saray yapan ilk büyük taş medeniyetlerinden biri olabilir mi?
Kur’an “ilk sizsiniz” demez.
Doğru.
Fakat başka hiçbir kavim için de bu kadar belirgin bir mimari güç vurgusu yapmaz.
Burada iki ihtimal vardır:
Ya Semûd sadece örnek gösterilmiş güçlü bir kavimdir.
Ya da gerçekten bu alanda öncü, hatta ilk büyük taş mimariyi gerçekleştiren topluluklardan biridir.
Kur’an’ın üslubu ibret üzerinedir.
Ama ibret, gerçeklikten kopuk değildir.
Bir kavmin teknik gücü özellikle vurgulanıyorsa, bu onların sıradan bir toplum olmadığını gösterir.
Belki mesele “ilk” kelimesine takılmak değildir.
Belki mesele şudur:
Teknoloji yükseldiğinde insanın ahlâkı da yükselir mi?
Semûd dağları yontuyordu.
Güçlüydü.
Mimarisi vardı.
Sarayları vardı.
Ama o güç, onları kibirden koruyamadı.
Kur’an burada sadece mimarlık tarihi anlatmıyor.
Bir medeniyet psikolojisi anlatıyor.
Yine de soru zihnimde duruyor:
Bugün tarih “ilk kaya mimarisi kime aittir?” sorusuna net cevap veremiyorken, Kur’an’ın Semûd’u bu kadar belirgin şekilde işaret etmesi bize ne anlatıyor?
Belki Kur’an, insanlığın hafızasında silinmiş bir gerçeği koruyordur.
Belki Semûd gerçekten taş medeniyetinin en erken büyük temsilcilerindendi.
Belki de biz, metni yeniden okumayı henüz öğreniyoruzdur.
Kesin hüküm vermek kolaydır.
Düşünmek daha değerlidir.
Ve Kur’an, düşünmemizi ister.
Dağları yonttular.
Ama kendilerini yontamadılar.
Belki de mesele ilk olmak değil, insan kalabilmektir.
Ah… keşke bilselerdi.
