Farklı inançların yüzyıllardır bir arada yaşadığı Mardin’de, Protestan Kilisesi Pastörü Ender Peker ile barışı, kardeşliği ve manevi dönüşümü konuştuk.
Peker, barışın suçları saymamakla başlayacağını, din adamlarının ise kardeşlik hukukunu hatırlatma sorumluluğuna sahip olduğunu vurguladı.
Sayın Pastör, Mardin farklı inançların bir arada yaşadığı çok özel bir şehir. Sizce bu birlikteliğin sırrı nedir?
Merhabalar, öncelikle bu röportaj için teşekkür ederim. Basitçe ifade edecek olursam Mardin’deki birlikteliğin sırrı, burada yaşayan farklı milletlerin, dillerin ve dinlerin birbirlerini olduğu gibi kabul edip ötekileştirmeden ve dışlamadan kabul etmelerinden gelir. Karşıdakinin dilini, dinini ve fikrini yargılamadan, hor görmeden, nezaket ile olduğu gibi kabul etmesinden gelir. Çünkü yargılamak, yargıladığınız konuda ayrıştırmayı beraberinde getirir. Ne kadar çok yargılarsak o kadar çok ayrışırız. Farklılıklarımıza değil, ortak noktalarımıza odaklandığımızda Mardin’deki anlayış kültürüne varmış oluyoruz.
Protestan cemaati olarak bu topraklarda yaşadığınız tecrübeler ışığında, barışı nasıl tanımlarsınız?
Bu soruya İncil’den bir cümle ile cevap vermek istiyorum:
“Tanrı, insanların suçlarını saymarak dünyayı Mesih’te kendisiyle barıştırdı ve barıştırma sözünü bize emanet etti.” (İncil, 2.Korintliler 5:19)
Barış, insanların birbirlerinin suçlarını, günahlarını ve hatalarını saymadıklarında gerçekleşebilecek bir olgudur. Karşıdakini suçlamaya devam ettiğiniz müddetçe barıştan söz etmek anlamsızdır. Barış, birbirinin suçunu ve günahını mümkünse sevgiyle örterek, sevgiyle mümkün değilse de hikmetle ve anlayışla örterek sağlanabilir. Hukuki konular varsa karşılıklı sağduyu ve empati ile çözüme kavuşturulabilir. Yeter ki taraflar barış konusunda samimi olsunlar.
Terörün inançlar üzerinden toplumu bölmeye çalıştığı dönemleri hepimiz yaşadık. Sizce din adamları bu süreçte nasıl bir rol oynamalı?
Kanımca din adamları, sadece Türkiye’de değil, tüm dünyada insanlar olarak Adem ve Havva’dan olma özbe öz kardeş olduğumuz gerçeğini daha çok vurgulamalıdır. Kardeşlik hukuku vardır; bu hukuk adalet demektir. Adalet eşit davranmayı gerektirir ve adalet terazisinin her iki kefesi dengede olmalıdır ki kardeşlikten ve eşitlikten söz edilebilsin. Din adamları olarak Tanrı’nın bizden böyle davranmamızı beklediğini biliyoruz; dolayısıyla birbirimize böyle davranmayı öğütlememiz gerekmektedir.
Vurgulanması gereken ikinci konu ise kardeşler arası sevgidir. Hukuk her soruna cevap olamayabilir, bu durumda sevgi ve fedakarlık devreye girer. Din adamları bu süreçte inisiyatif almalı, toplumu barışa yönlendirmeli, bu tavır siyaset olarak algılanmamalı; bu temel insani, vicdani ve dini bir sorumluluktur.
Protestan cemaati, Türkiye’nin birlik ve beraberlik hedefinde nasıl bir yere sahip olabilir?
Bizler İncil’de sıkça sözü edilen sevginin insanı değiştirebilme kudretine sahip olduğuna inanıyoruz. Bilgi kibir ve yargılamaya yol açar, fakat sevgi geliştirip birleştirir. Sevgi, dünyadaki tüm kanunlardan daha üstün ve erdemli bir toplumsal yaşama kavuşturur çünkü sevginin dili empatik ve evrenseldir. Kanunlar ise bölgesel, dar ve zamansaldır.
Protestanlık, 1500’lerde Hristiyanlığın ve tüm ülkelerin içinde bulunduğu karanlık çağa son verip aydınlanma çağını, Rönesans’ı başlatan reformlar silsilesidir. Bunlar dini, hümanist, bilimsel, ekonomik, eşitlikçi ve özgürlükçü yeniliklerdir.
Ülkemizde de toplumsal barış ve adalet başta olmak üzere birçok konuda köklü zihinsel reformlara ihtiyaç vardır. Halkımız ve ülkemiz için her şeyin en iyi olabilmesi adına sevgiyle dua ediyoruz. Toplumun ve ülkenin bizden bekleyebileceği her türlü katkıyı vermeye hazırız.
Sizce ‘terörsüz bir Türkiye’ sadece güvenlik politikalarıyla mı mümkündür, yoksa manevi bir dönüşüme de ihtiyaç var mı?
Hiçbir toplumsal sorun kalıcı anlamda sadece güvenlikçi politikalarla çözülemez. Bu ancak sorunu bir nebze bastırmaya yarar. Derin toplumsal kırılmalar ve karşıtlıklar konuşularak çözülmezse, taraflar birbirlerine karşı sivrilir ve ayrışma doğar. Karşılıklı güven yoksa sevgi ve kardeşlik temelli manevi çözüm mümkün değildir. Manevi ve duygusal bir dönüşüme ihtiyaç vardır. Sevgi ve kardeşlik bazen kanun ortaya çıkarır, bazen de kanundan sevgi ve kardeşlik doğar. Üzülerek söylemeliyim ki toplumsal olarak sevgi ve kardeşliğin kanun ve dönüşüm eşiğini geçmiş bulunmaktayız. Geriye kalan kanunlarla inşa edilecek kardeşlik ve sevgi gerçeğidir. Kanunlar kardeşlik hukukunu inşa eder ve sonra sevgiyle geliştirilebilir.
Genç nesillerin barış içinde yetişmesi için sizce dini liderler hangi dili kullanmalı, nasıl bir dil inşa etmeli?
Bu soru için teşekkür ederim. Hem din görevlileri hem okullarda öğretmenler, siyasiler ve topluma yön verebilecek herkes sevginin üstünlüğünden ve erdeminden söz etmelidir. Sevgi, okullarda ders olarak okutulmalıdır.
İnancımızda sevginin tanımı şöyledir:
“Sevgi sabırlıdır, sevgi şefkatlidir. Sevgi kıskanmaz, övünmez, böbürlenmez. Sevgi kaba davranmaz, kendi çıkarını aramaz, kolay kolay öfkelenmez, kötülüğün hesabını tutmaz. Sevgi haksızlığa sevinmez, gerçek olanla sevinir. Sevgi her şeye katlanır, her şeye inanır, her şeyi umut eder, her şeye dayanır. Sevgi asla son bulmaz.”
(1.Korintliler 13:4-8, Romalılar 12:9-10,13-18)
Sevginiz iki yüzlü olmasın. Kötülükten tiksinin, iyiliğe bağlanın. Birbirinize kardeşlik sevgisiyle bağlı olun. Saygı göstermekte yarışın. Sevinenlerle sevinin, ağlayanlarla ağlayın. Aynı düşüncede olun. Böbürlenmeyin; hor görülenlerle arkadaşlık edin. Bilgiçlik taslamayın. Kötülüğe kötülükle karşılık vermeyin. Herkesin gözünde iyi olanı yapmaya dikkat edin. Mümkünse herkesle barış içinde yaşayın.
Son olarak buradan Türkiye halkına bir barış mesajı vermenizi istesek, ne söylersiniz?
Barış mesajımız şudur: Sevgi kötülüğün hesabını tutmaz. Tanrı suçlarımızı saymarak bizi kendisiyle barıştırıyorsa, bizler de farklı toplumlar olarak birbirimize karşı işlediğimiz suçları saymayarak sevgi ve kardeşlik adına barışmalıyız.
Birbirimize karşı işlenen hataları sürekli gündemde tutmak ve saymak gerçek barışın önündeki en büyük engeldir. Barış, suçları ve günahları sevgiyle örtmekle, mümkün değilse anlayış ve hikmetle yaklaşmakla gerçekleşir. Kardeşlik ve sevgi ile Türkiye’de kalıcı barış mümkün olabilir.
Ender Bey’in sözlerinde, barışın ve sevginin ne kadar basit ama bir o kadar da derin bir gerçek olduğunu bir kez daha anladım. Mardin’de farklılıkların nasıl kardeşliğe dönüştüğünü görmek, hepimize aslında ne kadar yakın olduğumuzu hatırlatıyor. Türkiye’nin her köşesinde böyle bir anlayış ve sevgi dili yayılırsa, gerçek barış çok daha yakın olur. Bu sohbet, içimizdeki barışı büyütmek için güzel bir başlangıç oldu diye düşünüyorum.
