Geçen hafta, “Mardin bir film platosu değil” demiştik. Çünkü bu şehir, kartpostallara sıkıştırılamayacak kadar derin, taşların ötesinde yaşayan bir hafızaya sahip. Bugün bu sözün devamını getirmek istiyorum. Çünkü görünen ile görünmeyen arasındaki mesafe, Mardin’i anlamak isteyenler için en kritik yerdir.
Turistler için Mardin çoğu zaman bir manzaradır: Dar sokakların taş dokusu, gün batımında kızıllığa bürünen Mezopotamya ovası, fotoğraf karelerine sığdırılan minareler ve kiliseler… Birkaç saatlik yürüyüş, birkaç kadraj, birkaç paylaşım. Ve sonra hızlıca tüketilen bir güzellik duygusu.
Oysa bu kadrajın dışında kalan Mardin, bambaşka bir dünyadır. Bir evin taş duvarının ardında göç etmiş bir ailenin özlemi saklıdır. Bir başka sokakta gençler, işsizlikle boğuşup “geleceğimiz burada mı, büyükşehirlerde mi?” sorusunun arasında sıkışır. Süryanilerin boşalan evleri hâlâ sessizce onları bekler; Suriyeli göçmenlerin ayak sesleri ise yeni hikâyeler ekler. Kadınların görünmeyen emeği, evlerin hem direği hem de görünmez kahramanıdır. Yoksulluk, kimi zaman taşın soğukluğuna sinmiş bir sessizlik gibi hissedilir.
Mardin’in çok kültürlülüğü de çoğu zaman romantize edilerek anlatılır. Oysa gündelik hayatta farklı dillerin ve inançların yan yana varoluşu, sadece bir “turizm markası” değil; emek isteyen, zaman zaman çatışmalarla sınanan bir birlikte yaşama pratiğidir. Bu yüzden Mardin’i anlamak, bir fotoğrafın içine bakmakla değil, kadrajın dışında kalan hayatı görmekle mümkündür.
Bir turistin objektifine sığan karede sadece taş var. Oysa bu şehirde taşın altında alın teri, göç hikâyesi, bir annenin duası, bir gencin hayali var. Mardin’in sosyolojisi, işte bu görünmeyen hayatlarda gizli.
Belki de gelecek hafta, bu şehrin dillerine kulak vermek gerek. Çünkü her dil, Mardin’in kalbinin attığı bir damar gibi; biri sustuğunda bütün şehir biraz eksiliyor.
