Ramazan geldiğinde şehir değişir. Sofralar büyür, selamlar yumuşar, sesler alçalır. Ama bütün bu değişimin merkezinde görünmeyen bir eylem vardır: İnsan, kendine “dur” der.
Oruç aslında budur.
İnsanın kendi iradesine fren yapması. Gün boyu kimse sizi zorlamaz. Kimse elinizden suyu çekmez. Kimse yemeği kilitlemez. Siz, kendi elinizle vazgeçersiniz. İşte oruç, insanın kendine hükmedebilmesidir. Modern çağın en büyük krizi ise tam burada başlar. İnsanın kendine hükmedememesi.
Bugün her şey “hemen” üzerine kurulu.
Hemen tüket.
Hemen cevap ver.
Hemen sahip ol.
Oruç bu düzene karşı sessiz bir itirazdır. “İstiyorum ama yapmayacağım” diyebilme gücüdür.
Açlık sadece mideyle ilgili değildir. Açlık bir uyarıdır. Beden alıştığı akışı kaybettiğinde sistem yavaşlar, sadeleşir, toparlanır. Sürekli beslenen bir organizma hep harcar. Ama belli bir süre beslenmeyen organizma tamir etmeye başlar. İç temizlik devreye girer. Hücreler gereksiz yükleri ayıklar. Yani beden, bollukta büyür yoklukta yenilenir.
Ne ilginçtir ki insan ruhu da böyledir. Sürekli konuşan bir kalp, kendini duyamaz.
Sürekli yiyen bir beden, nimeti fark edemez. Sürekli isteyen bir nefis, şükretmeyi öğrenemez.
Oruç, fazlalıkları azaltır.
Azaltarak çoğaltır. Ama Ramazan sadece bireysel bir arınma değildir. Toplumsal bir uyanıştır.
Bugün iftar sofralarına otururken dünyanın her yerinde aynı imkana sahip olmayan milyonları düşünmeden edemeyiz. Gazze’de bombaların gölgesinde oruç açan çocukları… Elektriğin, suyun, güvenliğin bile lüks olduğu mazlum coğrafyaları…
Biz açlığı akşam ezanıyla bitiriyoruz. Onlar için açlık bir saat meselesi değil, belirsizliğin adıdır.
Ramazan, sadece kendi midemizi değil, vicdanımızı da yoklamamız gereken bir aydır. Eğer Gazze’deki bir annenin feryadı bize dokunmuyorsa, Afrika’da susuz kalan bir çocuğun hali kalbimizi sızlatmıyorsa, açlık bize sadece biyolojik bir deneyim olarak kalmış demektir.
Oruç; sınırları aşan bir kardeşlik çağrısıdır. Aynı ayın hilaline bakan, aynı ezanı bekleyen bir ümmetin kalbi de ortak atmalıdır.
Aç kalan insan, açın halini daha iyi anlar. Gün boyu susuz kalan biri, bir yudum suya ulaşamayan coğrafyaları düşünür. Sofraya otururken eksik tabakları hatırlar. İşte tam burada yardımlaşma doğar.
Zekat, fitre, infak… Bunlar sadece ekonomik kavramlar değildir. Kalbin paylaşma refleksidir. Oruç, insanı başkasının derdiyle hemhal eder. Çünkü açlık empati üretir. Empati ise merhametin kapısını açar.
Ramazan’da kapılar daha sık çalınır. Sessizce bırakılan koliler, isimsiz yapılan bağışlar, gizlice uzatılan eller… İyilik en çok bu ayda görünür olur. Aslında iyilik yıl boyu vardır, ama ramazan onu görünür kılar.
Bir de hayatın görünmeyen zorlukları vardır. Engelli bir birey için hayat zaten sabırdır.
Bir adım atmak, bir merdiven çıkmak, bir kapıyı aşmak bile mücadeledir.
Biz gün boyu birkaç saat açlığa sabrederken, bazı insanlar bir ömür boyunca fiziksel sınırlılıklarla yaşamayı öğrenir. Oruç bize sadece mide terbiyesi değil, duyarlılık terbiyesi de kazandırmalıdır.
Eğer Ramazan sonunda kalbimiz daha hassas değilse, gözümüz daha dikkatli bakmıyorsa, kaldırımda ilerlemekte zorlanan birini daha çabuk fark etmiyorsak, açlık sadece biyolojik kalmış demektir.
Oruç; engeli olanı fark etmeyi öğretmelidir. İhtiyaç sahibini görmeyi öğretmelidir.
Görmenin de bir sorumluluk olduğunu hatırlatmalıdır. Çünkü gerçek ibadet, insana dokunduğu yerde anlam kazanır.
Bugün “aralıklı beslenme”, “metabolik denge”, “hücresel yenilenme” konuşuluyor. İnsanlık, kontrollü açlığın bedene iyi geldiğini yeni yeni keşfediyor. Ama orucun asıl şifası sadece hücrede değil, toplum dokusundadır.
Toplum, paylaşınca iyileşir.
Toplum, merhametle güçlenir. Bir ay boyunca kendini tutabilen insan, öfkesini de tutabilir. Hırsını da dizginleyebilir. Tüketme iştahını da azaltabilir. İşte o zaman sadece birey değil, şehir de arınır.
Ramazan bir takvim dilimi değildir. Bir karakter eğitimidir. Her istediğini yapabilmek güç değildir. İstediğini yapmamayı seçebilmek güçtür.
Oruç bize iradenin değerini, nimetin kıymetini, paylaşmanın huzurunu hatırlatır. Açlıkla başlar, merhametle tamamlanır.
Ve belki de en büyük kazanım şudur. Kendi nefsini terbiye eden insan, başkasının yükünü hafifletmeyi öğrenir.
İşte Ramazan tam olarak budur.
Kendine çekilen bir frenle başlayan, başkasına uzanan bir el ile tamamlanan bir yolculuk.
Hayırlı Ramazanlar.